Vào mỗi dịp rằm tháng Giêng âm lịch hằng năm, tại Miếu Âm Nhơn nay thuộc phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang tổ chức Lễ Hành Binh – một nghi lễ truyền thống mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian, đồng thời phản ánh lịch sử khai hoang, lập làng của cư dân vùng biên thùy xưa. Trải qua hàng trăm năm tồn tại và phát triển, lễ hội không chỉ là hoạt động tâm linh mà còn là nét đẹp văn hóa đặc sắc của người dân địa phương, thu hút đông đảo du khách thập phương tìm về tham dự.
Lễ Hành Binh, hay còn được người dân quen gọi là lễ Nghinh Ông, bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian gắn với hình tượng các nhân vật trong truyền thuyết dân gian Hoa – Việt. Ba người đàn ông có uy tín trong cộng đồng sẽ lần lượt hóa thân thành Châu Xương, Quan Công và Quan Bình – những nhân vật biểu trưng cho trung nghĩa, chính trực và lòng quả cảm, từ lâu đã trở thành biểu tượng của chính khí, bảo hộ và trấn giữ bình an trong tâm thức người dân. Sự hóa thân này không chỉ mang ý nghĩa diễn xướng mà còn thể hiện niềm tin sâu sắc vào sự phù hộ, che chở của các bậc thần linh đối với cộng đồng cư dân.
Nghi thức chính của lễ hội bắt đầu từ 12 giờ trưa tại Miếu Âm Nhơn. Trong không gian nghi ngút khói hương, các vị bô lão đại diện Ban Quản trị lăng miếu cùng ba vị “hóa thân” tiến hành lễ thỉnh tổ trang nghiêm. Ba bài vị Hành binh, Hành khiển và Phán quan được rước đặt trang trọng trên bàn thờ tổ phía trước xe hành lễ. Người đóng vai Quan Công ngồi ở vị trí trung tâm phía sau bàn thờ, bên cạnh là Quan Bình; còn Châu Xương tay cầm binh khí đứng uy nghi ở mũi xe.
Đoàn xe được trang trí rực rỡ với cờ xí, lộng kiệu, trống chiêng, kèn nhạc và đội quân hộ tống tạo nên một khung cảnh vừa trang trọng vừa sống động, thể hiện khí thế hào hùng của một đoàn quân xuất chinh.
Sau khi hoàn tất nghi lễ xuất phát, đoàn xe tiến hành diễu hành vòng quanh chân Núi Sam. Điểm đặc biệt của đoàn hành binh là chỉ đi tiến, tuyệt đối không đi lùi – biểu tượng cho tinh thần tiến về phía trước, không quay đầu trước khó khăn thử thách. Dọc theo hành trình, tiếng trống, tiếng kèn vang vọng hòa cùng dòng người đông đúc tạo nên bức tranh lễ hội vừa náo nhiệt vừa linh thiêng.
Một trong những hoạt động được người dân mong đợi nhất chính là nghi thức “ban phước” của ông Châu Xương. Trong suốt hành trình, Châu Xương ngồi trên xe, thực hiện nghi thức xoa đầu trẻ nhỏ để xua đuổi bệnh tật, ban sức khỏe và trí tuệ. Các bậc phụ huynh lần lượt bồng con đến gần kiệu, với niềm tin rằng cái chạm tay ấy sẽ mang lại may mắn và bình an cho con trẻ suốt năm. Hành động giản dị nhưng chứa đựng niềm tin sâu sắc ấy đã trở thành nét đẹp không thể thiếu của lễ hội qua nhiều thế hệ.
Không chỉ trẻ em, người lớn cũng tham gia vào nghi thức cầu phúc. Ông Châu Xương sẽ chạm tay vào những chai nước, dầu gió, tiền, hay vật phẩm mà người dân chuẩn bị sẵn để “ban phép lành”. Sau đó, những vật này được giữ lại như bùa hộ mệnh, với niềm tin sẽ đem lại sức khỏe, tài lộc và may mắn. Đội ngũ trong đoàn còn phát những sợi chỉ ngũ sắc – vật cầu an được thắt thành nhiều hình dạng – để người dân đeo bên mình như một biểu tượng của sự bảo hộ tâm linh.
Trong quá trình diễn ra lễ, nghi thức xua đuổi tà khí cũng được thực hiện long trọng. Sau đó, đoàn hành binh ghé qua Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam để làm lễ trình trước khi trở về Miếu Âm Nhơn. Sự kết nối giữa Lễ Hành Binh và tín ngưỡng thờ Bà Chúa Xứ – vị thần bảo hộ nổi tiếng của vùng Châu Đốc – cho thấy sự hòa quyện giữa các dòng tín ngưỡng dân gian, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân nơi đây.
Song song với đoàn hành binh, người dân quanh chân núi còn tổ chức nghi thức cúng tống ngay trước cửa nhà. Mỗi gia đình bày bàn hương án, chất rơm, lá khô,…thành đống lớn và đốt sáng rực. Trong ánh lửa bập bùng, gia chủ vừa khấn vái vừa rắc muối, gạo, rượu vào lửa như một cách tiễn đưa những điều không may, xua đuổi tà khí và dịch bệnh. Khi đoàn xe đi ngang, phần lễ còn lại được gửi theo để thực hiện Lễ Tống ôn, với mong ước tống tiễn xui rủi, rước điều lành vào nhà. Nghi thức này thể hiện rõ nét niềm tin của người dân vào sự thanh lọc, tái sinh và khởi đầu mới trong năm mới.
Có thể nói, Lễ Hành Binh không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng mà còn là bản ghi chép sống động về quá trình khai hoang mở cõi của cư dân vùng đất mới. Lễ hội chính là sự tái hiện tinh thần đoàn kết, ý chí chinh phục thiên nhiên và khát vọng về cuộc sống an lành, thịnh vượng. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa giữa các cộng đồng cư dân cùng sinh sống trên vùng đất Châu Đốc xưa.
Ngày nay, cùng với Lễ vía Bà Chúa Xứ Núi Sam, Lễ Hành Binh đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân địa phương. Giữa nhịp sống hiện đại đang ngày càng đổi thay, Lễ Hành Binh vẫn được gìn giữ như một sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại. Tiếng trống rộn ràng, đoàn xe hành lễ chỉ tiến không lùi, những cái chạm tay ban phước, ngọn lửa cúng tống bập bùng… tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh văn hóa đặc sắc, vừa linh thiêng vừa gần gũi.
Bài viết: Hồng Hạnh
Hình ảnh minh hoạ: Sưu tầm
Nguồn: tổng hợp./.
